Naar inhoud

Historiek van Haaltert

wapenschilden Haaltert - Heldergem - Denderhoutem - Kerksken (grote weergave)

Haaltert, 'de plaats waar wijmen en/of bessen groeiden', is sinds 1976, jaar van de fusie, de gemeente waaronder ook Heldergem, Denderhoutem, Kerksken en Terjoden (deel van Erembodegem) ressorteren. Met ruim 17.000 inwoners en een oppervlakte van 3.073 ha vormt ze een niet onbelangrijke entiteit in het administratief arrondissement Aalst.
 
Over het prille bestaan van de dorpen is weinig concreets bekend, al bewijzen sommige toponiemen en povere vondsten op een zeer vroeg bestaan in de Gallo-Romeinse en Frankische periode.


HAALTERT

11de eeuw, Haaltert, het Haletrut van toen vinden wij terug in een oorkonde van de Heer Engelbert d’Oisy, in 1046. De paus verleende hem de toelating een kapittel van 12 kanunniken te stichten in de Sint-Gorikskerk. Door allerlei gelobby en onduistere manipulaties én onder druk van het Huis van Oostenrijk verhuisde dit prestigieuze kapittel in 1495 naar de Sint-Martinuskerk van Aalst. Nu nog staat in een kerkelijk zegel: “S.Eclesia parochialis olim collegialis S. Gaugerici Haeltrensis” (parochiale kerk, voorheen collegiale St Gorikskerk Haaltert).
 


HELDERGEM

In 1096 ontmoeten wij voor het eerst de naam ‘Heldreghem’ in het cartularium van de Sint-Pietersabdij (later Adriaansabdij) te Geraardsbergen.  De bisschop van Kamerijk, Manas, schonk de altaarrechten van Denderhoutem met afhankelijkheden Heldergem en Iddergem aan de abdij: ‘Altare videlicit de Holthem cum appenditiis suis Heldreghem et Ydrighem’. Vele goederen zijn overgegaan naar de bezittingen van de Abdij van Anchin (Fr), die in 1650 nog bezittingen had te Heldergem met een oppervlakte van ruim 34 ha.
 


DENDERHOUTEM

In de oude ‘keuren’ van de 11de eeuw is er sprake van ‘Holthem’ en eveneens van het gehucht Herlinkhove (tot 1807 een zelfstandig dorpje). In de 12de eeuw hadden de ‘heren van Denderhoutem’ het reeds voor het zeggen o.a. Gosuinus de Holthem in 1132, Waltherus de Holthem in 1150 e.a. In de 15de eeuw werd de naam Tenrehoutem (beboste plek bij de Dender). De inwoners kregen de naam van ‘turfboeren’. De Potter vermeldt in 1830 een ‘turfland’ van 5 ha.

 
KERKSKEN

Hoe ‘Kerksken’ aan de originele naam is gekomen is vooralsnog onduidelijk. Sommige historici voeren hem tot ‘kleine kerk’, anderen leiden hem af van ‘Kerk-hem’, wat ons zou terugvoeren tot de Merovingische periode. Zeker is dat het grondgebied reeds bewoond werd in die periode.
 


Vast staat dat er reeds vroeg een feodale band bestond tussen onze gemeenten. Dat de Brabantse heren van Rotselaar er aan de basis van liggen is mogelijk doch niet zeker. De oudste vermelding is immers het ‘Land van Haaltert’ en dateert van 1277. Later ontstond de benaming ‘Land van Rotselaer’ beheerd door de Brabantse adellijke familie van Rotselaer.
Jan van Rotselaer was de eerste heer in 1279.
 
Het land van Rotselaer omvatte als heerlijkheid de latere gemeenten Aaigem en Vlekkem (behorend tot de fusiegemeente Erpe-Mere) en Denderhoutem, Haaltert, Heldergem en Kerksken die het huidige Haaltert vormen. Het wapenschild, drie blauw geklauwde en getongde rode leeuwen op zilveren veld, was het blazoen van de vroegere heersers.
 
Ons gebied werd een speelbal in adellijke handen, van Jan II, hertog van Brabant, langs het Huis van Bourgondië, Karel V, Lamoraal van Egmont tot de uiteindelijke splitsing in kleine leengoederen.
Gedurende de feodale periode waren er drie schepenbanken bedrijvig: één voor Haaltert en Kerksken samen, één in Denderhoutem en een schepenbank in Heldergem. Zij bezaten bevoegdheden op rechterlijk en administratief vlak binnen hun territorium. De hogere rechtspraak werd uitgeoefend door de leenmannen van het hof ‘De Schijvinck’. Waarschijnlijk was de schepenbank van prioritair belang, aangezien Haaltert de vergaderplaats was van het leenhof en de leenmannen bevoegd waren om de misdrijven te bestraffen in alle dorpen van het land van Rotselaer. Ook duidt  de eerste benaming ‘pays de Haltert’ op een vooraanstaande plaats in het geheel van deze schepenbanken.
 
In 1794 komt een einde aan het feodale systeem en begint de Franse overheersing tot 1815. Van 1815 tot 1830 heerst het huis van Oranje over onze gewesten. In 1830 ontstaat het koninkrijk België en op 8 oktober werd beslist door de ‘Voorlopige Regering van Belgenland’ de bestaande gemeenteraden te hervormen. In de fusiegemeenten vergaderden de vooraanstaanden en organiseerden de 1ste gemeenteraadsverkiezingen in het nieuwe België volgens het ‘Cijnskiesrecht’. Kerksken, tot dan afhankelijk van Haaltert werd een zelfstandige gemeente.
 
In de voorbije decennia ging elke gemeente zowat haar eigen weg, elkeen leefde onder zijn eigen kerktoren tot de fusiewet in 1976 de inwoners van de vier dorpen van het land van Rotselaer uitnodigde naar de stembus om 25 raadsleden te kiezen voor het bestuur van het huidige Haaltert.